Μελέτη Χερσαίας Πανίδας

Καταγραφή και προσδιορισμός των σπάνιων, απειλούμενων, προστατευόμενων και άλλων ειδικής σημασίας ειδών πανίδας. Προσδιορισμός της κατάστασης διατήρησης των ειδών πανίδας. Διερεύνηση των πιέσεων και των απειλών που δέχονται τα είδη της πανίδας. Ανάλυση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και εξαγωγή συμπερασμάτων για την πανίδα της περιοχής του έργου. Χαρτογραφική αποτύπωση της εξάπλωσης των ειδών πανίδας. Διαχειριστικές προτάσεις για τη βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των σπάνιων απειλούμενων, προστατευόμενων και άλλων ειδικής σημασίας ειδών πανίδας.

Θηλαστικά

Νυχτερίδες

Οι νυχτερίδες (ή χειρόπτερα όπως είναι η επιστημονική τους ονομασία που προέρχεται από το χέρι και το πτερό) είναι τα μοναδικά θηλαστικά που πετούν.  Όπως όλα τα θηλαστικά, έχουν τρίχωμα και θηλάζουν τα μικρά τους. Η ιδιαιτερότητά τους προέρχεται από το γεγονός ότι τα πολύ μακριά δάκτυλα τους, ενώνονται με λεπτές μεμβράνες που τις βοηθούν να πετάνε και μάλιστα τις επιτρέπουν να κάνουν γρήγορους και απότομους ελιγμούς.  Ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είναι η χρήση υπερήχων για τον προσανατολισμό, τον εντοπισμό της τροφής και την αποφυγή εμποδίων τη νύχτα. Οι νυχτερίδες βλέπουν καλά αλλά η ακοή τους είναι η πιο αναπτυγμένη αίσθηση. Εκπέμπουν υπερήχους οι οποίοι αντανακλώνται σε διάφορες επιφάνειες και επιστρέφουν στο πολύ ευαίσθητο αυτί τους. Ετσι έχουν τη δυνατότητα να αντιλαμβάνονται στο σκοτάδι το γύρω τους χώρο και τα αντικείμενα όπως ένα έντομο που κυνηγούν για να το φάνε.

Τα περισσότερα είδη νυχτερίδων τρέφονται με έντομα όπως όλα τα είδη που ζουν στην Ευρώπη. Οι ποσότητες που καταναλώνουν είναι τεράστιες. Ο μικρός Πιπιστρέλλος που χωράει σε ένα κουτί σπίρτων, μπορεί να καταναλώσει 3000 κουνούπια μέσα σε ένα βράδυ. Με τον τρόπο αυτό, οι νυχτερίδες ρυθμίζουν τους πληθυσμούς των εντόμων και παίζουν σημαντικό ρόλο στη βιολογική καταπολέμηση τους. Υπάρχουν όμως στις άλλες ηπείρους και φρουτοφάγες νυχτερίδες, νυχτερίδες που τρώνε ψάρια και βατράχια, και νυχτερίδες που πίνουν αίμα.

Οι νυχτερίδες συνήθως ξεκινούν την αναπαραγωγή τους το δεύτερο χρόνο της ζωής τους. Ζευγαρώνουν το φθινόπωρο και το χειμώνα αλλά η κυοφορία αρχίζει την άνοιξη. Γεννούν ένα μικρό τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο και το μεγαλώνουν σε ειδικούς χώρους στους οποίους πηγαίνουν ακόμα και από απόσταση εκατοντάδων χιλιομέτρων. Το μικρό μπορεί να πετάξει μετά από τρεις εβδομάδες.

Οι νυχτερίδες ζουν μέχρι τριάντα χρόνια. Κατοικούν σε κτίρια ή σε φυσικά καταφύγια όπως σπηλιές και κουφάλες δέντρων. Ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, διαλέγουν και το κατάλληλο καταφύγιο. Δεν κατασκευάζουν συγκεκριμένες φωλιές αλλά κάθε χρόνο επιστρέφουν στους χώρους που προτιμούν όπου και αισθάνονται ασφαλείς. Το χειμώνα πέφτουν σε χειμέρια νάρκη. Κατά την πτήση, η νυχτερίδα μπορεί να φθάσει τη θερμοκρασία του σώματος της στους 42οC και τους σφυγμούς της στους 1000 το λεπτό. Κατά τη διάρκεια της χειμέριας νάρκης όμως, η θερμοκρασία του σώματος φθάνει τους 0οC και οι σφυγμοί πέφτουν στους 20 το λεπτό.

Οι πληθυσμοί των νυχτερίδων μειώνονται με έντονο ρυθμό τα τελευταία χρόνια. Σπηλιές όπου στο παρελθόν κατοικούσαν χιλιάδες άτομα, σήμερα έχουν μείνει με μερικές εκατοντάδες. Σε αγροτικές περιοχές, οι κάτοικοι τις βλέπουν όλο και πιο αραιά.

Οι σημαντικότεροι κίνδυνοι που απειλούν τις νυχτερίδες είναι δύο, η καταστροφή των χώρων φωλιάσματος και η έλλειψη τροφής. Η ελάττωση των δασικών εκτάσεων, οι οικοδομικές δραστηριότητες, η ευρεία χρήση τοξικών και άλλων χημικών ουσιών, το σφράγισμα των σπηλιών, το κόψιμο των γέρικων δέντρων που έχουν κουφάλες και σχισμές είναι αιτίες μείωσης των πληθυσμών των νυχτερίδων καθώς και η ελάττωση των χώρων στους οποίους κυνηγούν όπως δάση, βαλτοτόπια κ.ά.

Βίδρα

Η ευρασιατική βίδρα είναι ένα μικρό θηλαστικό ζώο που ζει στις όχθες των ποταμών και των λιμνών, σε έλη με ανεπτυγμένη παρόχθια βλάστηση, καθώς και σε παράκτιες περιοχές που διαθέτουν, όμως, πρόσβαση σε γλυκό νερό. Θεωρείται από τα σπανιότερα και πιο απειλούμενα θηλαστικά της Ευρώπης. Πρόκειται για ένα νυκτόβιο ζώο που τρέφεται με μια μεγάλη ποικιλία τροφών όπως ψάρια, αμφίβια, ερπετά, ασπόνδυλα όπως καβούρια, πουλιά και μικρά θηλαστικά. Γεννά 1 έως τρία μικρά που ζουν μαζί με τη μητέρα τους επί ένα χρόνο. Κατά τη διάρκεια της ημέρας κρύβεται σε λαγούμια που κατασκευάζει. Για να μαρκάρει το ζωτικό της χώρο αφήνει σε εμφανή σημεία τα περιττώματά της τα οποία έχουν έντονη οσμή. Στην Ελλάδα θεωρείται ότι υπάρχει ένας από τους πυκνότερους και με μεγάλη εξάπλωση πληθυσμούς. Στην κεντρική Ελλάδα εμφανίζεται μία μικρή διάσπαση των πληθυσμών, ενώ μερικοί απομονωμένοι πληθυσμοί βρίσκονται στην Κέρκυρα και στην Εύβοια.

Η βίδρα θεωρείται απειλούμενο είδος. Οι απειλές προέρχονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και αφορούν στη ρύπανση των υδάτων, την αποξήρανση των υγροτόπων και τα υδροηλεκτρικά φράγματα. Ακόμη, κίνδυνο αποτελεί η οικιστική ανάπτυξη και η καταστροφή της παρόχθιας βλάστησης σε λίμνες και ποταμούς, λόγω της επέκτασης των αγρών, της κατασκευής δρόμων και της ευθυγράμμισης της κοίτης των ποταμών. Επιπρόσθετα, η κατασκευή τεχνητών ταμιευτήρων, κάθετα ή έξω από την κοίτη των ποταμών, προκαλεί πολλά προβλήματα στη βίδρα, καθώς οι ταμιευτήρες δεν αποτελούν κατάλληλα ενδιαιτήματα για το είδος, λόγω της έντονης αυξομείωσης της στάθμης και της απουσίας παρόχθιας βλάστησης. Μικρότερης σημασίας είναι ο κίνδυνος από το κυνήγι ή από την παγίδευση των ζώων στα δίχτυα των ψαράδων. Στην Ελλάδα, έχουν αναφερθεί μεμονωμένα τέτοια περιστατικά, καθώς και περιπτώσεις ζώων που σκοτώθηκαν στους δρόμους από αυτοκίνητα.

Η βίδρα προστατεύεται από την εθνική, ευρωπαϊκή και διεθνή νομοθεσία. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Σπονδυλοζώων της Ελλάδας, στο Κόκκινο Βιβλίο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης για την Προστασία της Φύσης (ΙUCN) καθώς και στα Παραρτήματα ΙΙ και IV της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Επίσης, προστατεύεται σύμφωνα με το Π.Δ. 67/81, τη Σύμβαση της Βέρνης για τη διατήρηση της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος της Ευρώπης (1979) και τη Σύμβαση της Ουάσιγκτον για το διεθνές εμπόριο των απειλούμενων ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας (CITES, 1973). Τέλος, περιλαμβάνεται στον Κόκκινο Κατάλογο των Παγκοσμίως Απειλούμενων Ζώων και Φυτών των Ηνωμένων Εθνών.

 

Πεταλούδες (Λεπιδόπτερα)

Οι πεταλούδες αποτελούν μια μεγάλη ομάδα εντόμων με περίπου 200.000 καταγεγραμμένα είδη. Οφείλουν το όνομά τους στα μικροσκοπικά λέπια που καλύπτουν τα φτερά τους. Είναι πλατιά εξαπλωμένα σε όλη τη Γη με τα περισσότερα να βρίσκονται στις θερμές περιοχές του ισημερινού.

Τα περισσότερα ενήλικα άτομα τρέφονται με νέκταρ αλλά και άλλους φυτικούς χυμούς. Τα ανήλικα άτομα, οι κάμπιες, τρέφονται κυρίως από φύλλα φοιτών.

Οι πεταλούδες παίζουν σημαντικό ρόλο στην επικονίαση και ως εκ τούτου στην αναπαραγωγή των αγγειόσπερμων φυτών. Άλλα είδη είναι βλαβερά μειώνοντας την ποιότητα ή καταστρέφοντας μαλλί και βαμβάκι, δέρματα, σπόρους, σιτάρια, φρούτα και καρπούς. Ροκανίζουν τις ρίζες, καταναλώνουν τη χλωροφύλλη και αποφυλλώνουν φυτείες ή ολόκληρα δάση.

Πολλά από τα είδη απειλούνται από την καταστροφή των βιοτόπων τους, την χρήση εντομοκτόνων αλλά και από την εκτεταμένη συλλογή των πιο σπάνιων ειδών. Στην Κόκκινη Λίστα των απειλούμενων ειδών περιλαμβάνονται περίπου 300 είδη.

Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί περίπου 3000 είδη, ένας σημαντικός αριθμός σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Μεταξύ αυτών των ειδών υπάρχουν και είδη που συναντώνται μόνο στην Ελλάδα. Επειδή η χώρα μας έχει πολύ ενδιαφέροντα είδη, δυστυχώς υπάρχει ένας αριθμός από συλλέκτες που ενδιαφέρονται να συλλέξουν τα σπάνια είδη και να τα εμπορευθούν. Στην περιοχή της κοιλάδας του Σπερχειού έχουν καταγραφεί 93 είδη ημερόβιων λεπιδοπτέρων.

 

Λιβελούλες (Οδοντόγναθα)

Οι λιβελούλες αποτελούν μια ξεχωριστή ομάδα εντόμων με πολλές ιδιαιτερότητες. Κατ΄αρχάς έχουν μια διπλή ζωή. Ως ανήλικα, είναι υδρόβια και ζουν στα γλυκά νερά. Όταν ενηλικιωθούν, πετούν ελεύθερα. Τόσο στην ανήλικη όσο και στην ενήλικη ζωή τους είναι σαρκοφάγα και τρέφονται με άλλα έντομα. Οι λιβελούλες μπορούν να χρησιμεύσουν ως δείκτες της ποιότητας του γλυκού νερού. Για παράδειγμα, όταν σε μία λίμνη υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ατόμων, θα υπάρχει και αντίστοιχος αριθμός φυτών. Στην περιοχή της κοιλάδας του Σπερχειού έχουν καταγραφεί 26 είδη λιβελούλων.

 

 

Σκαθάρια (Κολεόπτερα)

Τα κολεόπτερα είναι μεγαλύτερη ομάδα εντόμων σε αριθμό ειδών. Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί περίπου 6800 διαφορετικά είδη. Ο αριθμός ειδών των Κολεοπτέρων στην Ελλάδα είναι από τους υψηλότερους στην Ευρώπη ενώ συνεχώς καταγράφονται νέα είδη. Ο ρόλος τους στα οικοσυστήματα της Ελλάδας είναι εξαιρετικά σημαντικός λόγω της μεγάλης διαφοροποίησής τους. Υπάρχουν σαρκοφάγα, σαπροφάγα, φυτοφάγα, παμφάγα με κάθε είδος χρωματισμού, δομής του σώματος, μεγέθους, λειτουργιών κλπ.

Στην περιοχή της κοιλάδας του Σπερχειού δεν έχει γίνει δυνατή η καταγραφή όλων των ειδών κολεοπτέρων καθώς οι επιστημονικές εργασίες και οι δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν δεν έχουν καταλήξει ακόμη σε κάποια συμπεράσματα.

 ΑΜΦΙΒΙΑ

Βαλκανοβάτραχος (Pelophylax kurtmuelleri)

Pelophylax kurtmuelleri

Pelophylax kurtmuelleri

Ο πιο κοινός βάτραχος στην περιοχή. Φτάνει σε μήκος τα 10 εκ. και έχει συνήθως πράσινο ή πρασινοκάστανο χρώμα με μια ανοιχτότερη γραμμή στη ράχη και σκουρόχρωμες καφέ κηλίδες. Συναντάται κατά μήκος του ποταμού, σε λασπόλακκους, ρεματιές αλλά και σε στάσιμα νερά.     

ΕΡΠΕΤΑ

Τρανόσαυρα (Lacerta trilineata)

%cf%84%cf%81%ce%b1%ce%bd%cf%8c%cf%83%ce%b1%cf%85%cf%81%ce%b12

Μεγάλη πράσινη σαύρα που συναντάται σε όλη την περιοχή. Το μήκος του σώματός της μπορεί να φτάσει τα 16 εκ. χωρίς την ουρά. Τη βλέπουμε συχνά να λιάζεται στις παρυφές των δρόμων.

Φιδόσαυρα (Pseudopus apodus)

%cf%86%ce%b9%ce%b4%cf%8c%cf%83%ce%b1%cf%85%cf%81%ce%b1

Είναι η μεγαλύτερη σαύρα της Ευρώπης με συνολικό μήκος που μπορεί να φτάσει τα 140 εκ. Έχει καστανό χρώμα και δεν έχει άκρα με αποτέλεσμα συχνά να τη μπερδεύουμε με φίδι! Είναι σαύρα πολύ κοινή στην περιοχή και συναντάται κυρίως σε ανοιχτές τοποθεσίες με θάμνους, κοντά στις καλλιέργειες και στους ανθρώπινους οικισμούς.

Ποταμοχελώνα (Mauremys rivulata)

Mauremys rivulata

Mauremys rivulata

Νεροχελώνα με καφέ- λαδί χρώμα καβουκιού και χαρακτηριστικές κίτρινες γραμμώσεις στα πλάγια του λαιμού. Συναντάται κοντά στο ποτάμι αλλά κυρίως στα αρδευτικά κανάλια. Προστατεύεται από την ελληνική νομοθεσία (Π.Δ. 67/1981) και περιλαμβάνεται στα Παραρτήματα ΙΙ και IV της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ ως είδος προτεραιότητας για προστασία. Οι πληθυσμοί της στην περιοχή απειλούνται από τον εγκλωβισμό τους μέσα στα αρδευτικά κανάλια κατά την απομάκρυνση του νερού.

Μεσογειακή χελώνα (Eurotestudo hermanni)

%ce%bc%ce%b5%cf%83%ce%bf%ce%b3%ce%b5%ce%b9%ce%b1%ce%ba%ce%ae-%cf%87%ce%b5%ce%bb%cf%8e%ce%bd%ce%b1

Χερσαία χελώνα, κοινή στην περιοχή. Τρέφεται με φυτά. Προστατεύεται από την ελληνική νομοθεσία (Π.Δ. 67/1981), τη σύμβαση CITES για το εμπόριο κινδυνευόντων ειδών και περιλαμβάνεται στα Παραρτήματα ΙΙ και IV της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ ως είδος προτεραιότητας για προστασία. Οι πληθυσμοί της παρουσιάζουν συνεχείς τάσεις μείωσης στον Ελλαδικό χώρο. Απειλούνται από την υποβάθμιση των βιοτόπων τους, τη χρήση φυτοφαρμάκων, την παράνομη συλλογή και αιχμαλωσία, τις πυρκαγιές και τη θνησιμότητα στους δρόμους από τα αυτοκίνητα.

Λιμνόφιδο (Natrix tessellata)

%ce%bb%ce%b9%ce%bc%ce%bd%cf%8c%cf%86%ce%b9%ce%b4%ce%bf

Ακίνδυνο φίδι που συναντάται σε διάφορους τύπους υγροτόπων (ποτάμια, λίμνες) με προτίμηση όμως στα πιο στάσιμα νερά. Το μήκος του φτάνει τα 100-130 εκ. Ζει κοντά στο νερό και τρέφεται κυρίως με ψάρια και βατράχια. Οι πληθυσμοί του στην περιοχή απειλούνται από τον εγκλωβισμό τους μέσα στα αρδευτικά κανάλια κατά την απομάκρυνση του νερού.