Γενικά για το πρόγραμμα.

Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία συμμετέχει στο έργο «SPERCHIOS» που έχει ως στόχο την έρευνα και τον σχεδιασμό στρατηγικών για την ολοκληρωμένη και αειφόρο διαχείριση τόσο των εσωτερικών υδάτων, όσο και της παράκτιας ζώνης του Σπερχειού ποταμού. Η περιοχή μελέτης έχει ιδιαίτερη περιβαλλοντική και υδρολογική σημασία και περιλαμβάνει σημαντικά οικοσυστήματα με μεγάλη βιοποικιλότητα. Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από τον Χρηματοδοτικό Μηχανισμό Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (85 %) και από Εθνική Συμμετοχή (15 %) και έχει διάρκεια 17 μήνες, με ημερομηνία έναρξης την 1η Δεκεμβρίου 2015.

Στα πλαίσιο του έργου, η Ορνιθολογική έχει αναλάβει τη μελέτη και καταγραφή της ορνιθοπανίδας που απαντάται, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, εντός της περιοχής ΖΕΠ «Κάτω ρους και εκβολές Σπερχειού ποταμού» (GR2440005). Μετά το πέρας της μελέτης στο πεδίο, θα γίνει συσχετισμός της εξάπλωσης των ειδών σε σχέση με τα ενδιαιτήματα της περιοχής και προσδιορισμός του τρόπου με τον οποίο οι διαχειριστικές πρακτικές σε αυτά επηρεάζουν την κατανομή και την αφθονία των ειδών. Τα αποτελέσματα των παραπάνω δράσεων θα αναλυθούν και θα γίνει αξιολόγηση τους χρησιμοποιώντας πολλαπλές χωρικές κλίμακες με σκοπό τη δημιουργία μοντέλων πρόβλεψης της εξάπλωσης των ειδών. Ακόμη, θα παραχθούν χάρτες με τις δυνητικές εξαπλώσεις των ειδών ανά εποχή του έτους και θα προσδιοριστεί η καταλληλότητα των ενδιαιτημάτων από την κατανομή της αφθονίας των ειδών σε αυτά. Τα αποτελέσματα της μελέτης για την Ορνιθοπανίδα, αλλά και των λοιπών υποέργων του προγράμματος, θα είναι άμεσα  διαθέσιμα σε κάθε ενδιαφερόμενο φορέα, στην επιστημονική κοινότητα και στο κοινό, μέσω της δημιουργίας μιας γεωπύλης (geoportal) η οποία θα αναρτηθεί στον ιστότοπο του προγράμματος.

Περιγραφή της περιοχής και της σημασίας της για την Ορνιθοπανίδα.

Η περιοχή μελέτης περιλαμβάνει μεγάλο τμήμα της κοιλάδας του Σπερχειού και σχεδόν όλο το σύστημα παράκτιων και εσωτερικών οικοτόπων του Μαλιακού κόλπου, το οποίο συνηθίζουμε να συμπεριλαμβάνουμε στη γενική ονομασία «Δέλτα Σπερχειού». Εκεί, ο επισκέπτης μπορεί να συναντήσει μια ποικιλία φυσικών και ανθρωπογενών οικοτόπων, από παρόχθια πλατανοδάση έως ρυζοκαλλιέργειες και από οικισμούς έως εκτεταμένα λασποτόπια. Οι περιοχές αυτές ,παρόλη τη φαινομενική τους διαφορετικότητα, είναι αλληλένδετες και αποτελούν τις ψηφίδες ενός εκτεταμένου μωσαϊκού το οποίο υποστηρίζει μια πλούσια βιοποικιλότητα. Για το λόγο αυτό, η περιοχή του Σπερχειού έχει συμπεριληφθεί στο δίκτυο των περιοχών Natura 2000 (ΤΚΣ/GR 2440002 & ΖΕΠ/GR 2440005) , αλλά και στις Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Ελλάδας (ΙΒΑ GR103). Τη σημασία της περιοχής ενισχύει ακόμη περισσότερο το γεγονός της γειτνίασής της με τις περιοχές Natura των βουνών της Οίτης της Όθρυος και του Καλλίδρομου.

Στο δέλτα και στην κοιλάδα του Σπερχειού έχουν καταγραφεί συνολικά 278 είδη πουλιών, εκ των οποίων τα 100 αναπαράγονται, τα 60 παρατηρούνται αποκλειστικά κατά την χειμερινή περίοδο, τα 50 περίπου περνάνε κατά τις μεταναστευτικές περιόδους, τα 35 είναι τυχαία ή σπάνια, τα 9 είναι εκλιπόντα και τα υπόλοιπα φωλιάζουν σε γύρω περιοχές και χρησιμοποιούν την κοιλάδα και το δέλτα για τροφοληψία ή παρατηρούνται τις περισσότερες περιόδους του έτους χωρίς όμως να φωλιάζουν. Στην περιοχή ΖΕΠ «Κάτω ρους και εκβολές Σπερχειού ποταμού», φιλοξενούνται 152 είδη προτεραιότητας για την ΕΕ. (Οδηγία 2009/147/ΕΚ για τη διατήρηση των πτηνών και των οικοτόπων τους). Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται είδη σπάνια και απειλούμενα, αλλά και κάποια για τα οποία η περιοχή αποτελεί το νοτιότερο σημείο της Ελλάδας στο οποίο παρατηρούνται συστηματικά.

Κάθε εποχή του έτους, ο Σπερχειός προσφέρεται ως ένας τόπος ιδανικός για παρατήρηση αλλά και μελέτη των πουλιών.

Τον χειμώνα, μεγάλη είναι η σημασία του υγροτοπικού συστήματος του Σπερχειού για τα διαχειμάζοντα υδρόβια πτηνά. Οι Μεσοχειμωνιάτικες Καταμετρήσεις Υδρόβιων Πτηνών (ΜΕΚΥΠ), που πραγματοποιούνται από την Ορνιθολογική κάθε χρόνο, έχουν αναδείξει την περιοχή ως τον σημαντικότερο υγρότοπο της Ανατολικής Στερεάς και έναν από τους κυριότερους της χώρας. Στο δέλτα του Σπερχειού, ο πληθυσμός των παπιών (Anatidae) ξεπερνά τις 10.000 κάθε χειμώνα ενώ υπάρχουν περίπου 1.300 διαχειμάζουσες Αβοκέττες (Recurvirostra avosetta) και πάνω από 5.000 παρυδάτια. Στα αλίπεδα και τις αγροτικές εκτάσεις γύρω από τους υγροτόπους κυνηγούν πολλά αρπακτικά πουλιά εκμεταλλευόμενα τα μεγάλα κοπάδια υδρόβιων αλλά και μικρόπουλων που κατακλύζουν την περιοχή, προερχόμενα από μεγαλύτερα υψόμετρα ή βορειότερες περιοχές. Χειμωνόκιρκοι (Circus cyaneus) και Καλαμόκιρκοι (Circus aeruginosus) μπορούν να παρατηρηθούν παντού, δεδομένη είναι η παρουσία του Νανογέρακου (Falco columbarius) και του Πετρίτη (Falco peregrinus) ενώ, αν κάποιος είναι τυχερός, μπορεί να συναντήσει το σπάνιο Χρυσογέρακο (Falco biarmicus) και τον μεγαλοπρεπή Στικταετό (Aquila clanga). Ο χειμωνιάτικος Σπερχειός τέλος, μπορεί να επιφυλάσσει εκπλήξεις όπως η Χαμωτίδα (Tetrax tetrax), οι Γερανοί (Grus grus) και οι Νανόκυκνοι (Cygnus columbianus), είδη τα οποία πολύ δύσκολα συναντούμε τόσο νότια και που αποτελούν πόλο έλξης για τους παρατηρητές.

Η περιοχή αποτελεί επίσης μεταναστευτικό σταθμό για πολλά είδη. Κάθε άνοιξη και φθινόπωρο, μεγάλες συγκεντρώσεις παρυδάτιων και ερωδιών τρέφονται στον υγρότοπο και τις γύρω περιοχές, ενώ και τα αρπακτικά πτηνά βρίσκονται σε υψηλές πυκνότητες. Στο δέλτα έχει επίσης παρατηρηθεί στο παρελθόν η Λεπτομύτα (Numenius tenuirostris), είδος που απειλείται παγκοσμίως με εξαφάνιση.

Κατά την αναπαραγωγική περίοδο οι λασπώδεις εκτάσεις των ακτών του Μαλιακού κόλπου, τα αλίπεδα και οι εκτεταμένοι καλαμιώνες του δέλτα, φιλοξενούν φωλιές από αρκετά σημαντικά είδη. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται το Γελογλάρονο (Gelochelidon nilotica), το Νανογλάρονο (Sterna albifrons), ο Πορφυροτσικνιάς (Ardea purprurea) και η Γαλιάντρα (Melanocorypha calandra). Η κοιλάδα του ποταμού είναι εξ’ ίσου σημαντική για την ορνιθοπανίδα και η σύνθεσή της εμφανίζει σημαντικές διαφορές με αυτή του δέλτα. Τα παραποτάμια δάση του Σπερχειού ανήκουν στα πιο αντιπροσωπευτικά παρόχθια δάση της Ελλάδας, τα οποία βρίσκονται σε αρκετά φυσική κατάσταση, με σχετικά μεγάλη έκταση, αξιόλογα φυσικά χαρακτηριστικά και με μεγάλο ενδιαφέρον για τη διατήρησή τους. Κάποια σημαντικά είδη πουλιών που αναπαράγονται στα παραποτάμια δάση είναι το Σαΐνι (Accipiter brevipes), ο Βαλκανικός Δρυοκολάπτης (Dendrocopos syriacus) και το Γιδοβύζι (Caprimulgus europaeus). Ιδιαίτερα όμως σημαντική είναι η ύπαρξη στον Σπερχειό μιας μικτής αποικία ερωδιών στην οποία φωλιάζουν δεκάδες Νυχτοκόρακες (Nycticorax nycticorax) και Λευκοτσικνιάδες (Egretta garzetta). Στις αγροτικές εκτάσεις γύρω από τον Σπερχειό, αναπαράγονται χαρακτηριστικά είδη των οικοσυστημάτων αυτών, όπως η Τυτώ (Tyto alba) , ο Αμπελουργός (Emberiza melanocephala), ο Αετομάχος (Lanius collurio) και οι Μελισσοφάγοι (Merops apiaster). Τέλος, η ευρύτερη περιοχή του Σπερχειού αποτελεί ένα από τα νοτιότερα σημεία της Ελλάδας όπου οι Λευκοπελαργοί (Ciconia ciconia) φτιάχνουν τις φωλιές τους στις γειτονιές των ανθρώπων, με συνολικό πληθυσμό 50-60 ζευγάρια ενώ πρόσφατα εντοπίστηκε και μια μικρή αποικία Κιρκινεζιών (Falco naumanni) σε χωριό της περιοχής.